Czym Polacy ogrzewają domy? Struktura źródeł ciepła według danych CEEB

Najliczniejsza pojedyncza kategoria w całej ewidencji i jedyna, która przekracza cztery miliony wpisów. Mieszczą się w niej kotły gazowe, bojlery, podgrzewacze przepływowe oraz kominki gazowe, więc liczba obejmuje zarówno pełne systemy grzewcze, jak i pojedyncze urządzenia do ciepłej wody w mieszkaniach ogrzewanych skądinąd.

Gaz wygrał tam, gdzie doprowadzono sieć: w miastach, na przedmieściach i w nowym budownictwie jednorodzinnym. Powody są prozaiczne. Kocioł pracuje bez udziału użytkownika, nie wymaga miejsca na skład opału, nie zostawia popiołu i mieści się w niewielkim pomieszczeniu. Ograniczeniem jest zasięg sieci gazowej i wrażliwość rachunku na cenę surowca, którą ostatnie lata pokazały dobitnie.

Klasyczny kocioł zasypowy na węgiel lub drewno. Druga pozycja w kraju i jednocześnie kategoria, wokół której toczy się większość sporu o jakość powietrza. To w niej koncentrują się urządzenia najstarsze i pozaklasowe, objęte terminami wymiany z uchwał antysmogowych poszczególnych sejmików wojewódzkich. Terminy różnią się między województwami, a część z nich już minęła.

Cecha, która decyduje o wszystkim: paliwo dokłada człowiek. Przebieg spalania, a więc i emisja, zależy od tego, czym się pali, jak sucha jest szczapa i czy kocioł pracuje w rozsądnym zakresie mocy. Ta sama konstrukcja może pracować przyzwoicie albo fatalnie, zależnie od obsługi.

Kategoria najbardziej myląca w całym zestawieniu. Obok domów ogrzewanych wyłącznie prądem znalazły się tu setki tysięcy elektrycznych podgrzewaczy wody wiszących w łazienkach mieszkań, które ogrzewa sieć ciepłownicza albo gaz. Realny udział prądu jako podstawowego źródła ciepła jest wyraźnie niższy niż te 15,2%.

Samo ogrzewanie elektryczne ma prostą charakterystykę: najtańsze w montażu, najdroższe w eksploatacji, chyba że budynek jest dobrze ocieplony albo pracuje z własną instalacją fotowoltaiczną. Ostatnia dekada, w której panele stały się powszechne, wyraźnie zmieniła rachunek dla tej grupy.

Prawie zawsze źródło dodatkowe, nie podstawowe. Kominek dogrzewa salon i bywa zabezpieczeniem na wypadek awarii kotła, ale rzadko odpowiada za ogrzanie całego budynku. Dlatego ta pozycja niemal zawsze występuje w deklaracji obok innej.

Z punktu widzenia emisji to grupa równie istotna co kotły zasypowe, bo pali się w niej drewno, często wilgotne, w urządzeniach o bardzo różnym poziomie zaawansowania. Ewidencja nie rozróżnia przy tym kominka rozpalanego codziennie od takiego, który służy dwa wieczory w roku.

Kotły automatyczne na pellet lub ekogroszek, z zasobnikiem i podajnikiem ślimakowym. Efekt dwóch dekad wymiany urządzeń i programów wsparcia. Różnica wobec kotła zasypowego jest realna: paliwo dozowane jest równomiernie, kocioł pracuje w stabilnym zakresie, a emisja spada.

Proporcja pokazuje jednak, jak daleko jeszcze do końca tej wymiany. Na każde urządzenie z podajnikiem przypada ponad cztery i pół obsługiwane ręcznie.

Pozycja, której nie należy czytać wprost. Sześć procent wygląda skromnie, ale za jednym wpisem stoi często cały blok albo kamienica. Licząc mieszkańcami, a nie urządzeniami, ciepło systemowe jest w polskich miastach rozwiązaniem dominującym.

Dla użytkownika to najprostszy wariant, jaki istnieje. Nie ma urządzenia we własnym lokalu, nie ma paliwa, nie ma obsługi. Cała technika kończy się na węźle cieplnym w piwnicy.

Ponad milion pieców kaflowych w 2026 roku. To zasób przedwojennych kamienic i starszej zabudowy wiejskiej, w którym piec bywa jedynym źródłem ciepła w pomieszczeniu, a często także elementem, którego nie da się usunąć bez ingerencji w konstrukcję i wygląd wnętrza.

Technicznie piec kaflowy ma jedną wyraźną zaletę, czyli dużą masę akumulacyjną: oddaje ciepło godzinami po wygaszeniu. Ma też oczywistą wadę, bo pali się w nim ręcznie, bez jakiejkolwiek regulacji procesu.

Urządzenie, które łączy gotowanie z ogrzewaniem, a wielu osobom kojarzy się już wyłącznie z fotografią z zeszłego wieku. W ewidencji ma prawie 837 tysięcy wpisów, głównie w starszej zabudowie wiejskiej i małomiasteczkowej.

Trwa nie z sentymentu, tylko dlatego, że działa i nie generuje kosztu wymiany. To najlepszy przykład tego, jak długi ogon ma polski zasób budowlany.

Instalacja do podgrzewania ciepłej wody, czasem wspomagająca ogrzewanie. Prawie nigdy nie jest jedynym źródłem, więc w deklaracji figuruje obok kotła albo ogrzewania elektrycznego. Większość tych instalacji powstała w poprzedniej dekadzie, w okresie dopłat, zanim uwagę rynku przejęła fotowoltaika.

Dziesiąte miejsce w zestawieniu i tylko dwa i pół procenta udziału. Ta liczba potrafi zaskoczyć każdego, kto śledzi rynek, bo pompa ciepła jest dziś najczęściej opisywanym rozwiązaniem grzewczym w Polsce i standardem w nowym budownictwie jednorodzinnym. Sprzeczność jest jednak pozorna i wynika z tego, czym CEEB w istocie jest.

Ewidencja to skumulowana fotografia całego zasobu, budowanego przez dziesięciolecia, a nie obraz tego, co montuje się w tym sezonie. Technologia, która weszła do masowego użycia dopiero w latach dwudziestych, musi w takim zestawieniu wypadać skromnie, nawet jeśli jej udział w nowych instalacjach jest wielokrotnie wyższy niż w całym zasobie. Te 445 tysięcy to dorobek zaledwie kilkunastu lat, z czego zdecydowana większość przypada na ostatnie kilka.

Zdecydowaną przewagę mają pompy powietrze-woda, bo nie wymagają odwiertów ani dużej działki. Gruntowe pozostają rozwiązaniem niszowym, droższym na starcie i tańszym w eksploatacji. Wspólny warunek powodzenia jest jeden i często niedoceniany: pompa ciepła oddaje ciepło o niskiej temperaturze, więc potrzebuje budynku, który potrafi je wykorzystać. Dobre ocieplenie, ogrzewanie płaszczyznowe albo powiększone grzejniki i moc dobrana do rzeczywistego zapotrzebowania, a nie do katalogu. Wstawiona do nieocieplonego domu z instalacją zaprojektowaną na siedemdziesiąt stopni potrafi rozczarować i to nie jest wina technologii.

Naturalnym uzupełnieniem jest fotowoltaika, bo pompa zamienia energię elektryczną na ciepło, a panele tę energię produkują. To połączenie stoi za dużą częścią wzrostu ostatnich lat. Jeśli któraś pozycja w tej tabeli będzie w kolejnych odczytach rosła najszybciej, to właśnie ta.

Ostatnia pozycja zestawienia. W latach dziewięćdziesiątych olej opałowy uchodził za nowoczesną alternatywę dla węgla tam, gdzie nie było gazu. Dziś, przy cenie paliwa i konieczności trzymania zbiornika, jest w polskim zasobie rzadkością statystyczną.